Amy Lecons u kthye në mënyrë të papritur në një personazh viral, pasi filmoi veten teksa priste shpëtimin në një zonë malore të Shqipërisë, pas kafshimit nga një gjarpër helmues. Në këtë intervistë ekskluzive, vrapuesja australiane e shtigjeve, e cila jeton në Zelandën e Re, tregon për kafshimin, telefonatat e dështuara në numrin e emergjencës 112, telefonatën e dëshpëruar ndaj babait të saj mjek në Australi dhe arsyet pse beson se historia e saj është përdorur për të mbuluar probleme serioze të sistemit shëndetësor shqiptar.
Më 22 qershor 2026, Amy Lecons u nis për një vrapim rreth 90-minutësh në zonën e Valbonës. Ajo nuk u kthye në bujtinën ku qëndronte për tre ditë. E kafshuar nga një gjarpër rreth shtatë kilometra brenda një itinerari prej 11 kilometrash, Lecons mbeti e bllokuar në një shteg të largët malor, ndërsa dy telefonata në numrin shqiptar të emergjencës 112 përfunduan papritur. Në pamundësi për të marrë ndihmë, ajo iu drejtua personit të cilit i besonte më shumë: babait të saj, një mjek rural mijëra kilometra larg, në Australinë e Jugut. Më pas nisi një përpjekje ndërkombëtare për shpëtimin e saj, ku u përfshinë Interpol, pronari i një hosteli në Shkodër dhe një klinikë e vogël malore. Më vonë, videot e saj do të shiheshin nga miliona njerëz.
Lecons, e cila jeton në Wanaka të Zelandës së Re, kishte mbërritur në Valbonë vetëm tre ditë më parë dhe po e përdorte vrapimin për të njohur terrenin përpara një udhëtimi më të gjatë në këmbë. Ajo sapo ishte rikthyer nga një dëmtim shtatëmujor, ndaj vrapimi kishte një rëndësi të veçantë për të, pasi po rikthehej në një rutinë të njohur.
“Çdokush që e ka gjetur veten të paaftë për të bërë diçka që dashuron për një kohë të gjatë, do ta kuptojë se çfarë ndjesie është të rikthehesh në një rutinë të njohur. Gjatë këtij vrapimi e gjeta veten duke buzëqeshur për pjesën më të madhe të kohës”, tha ajo.
Ajo kishte marrë me vete shumë pak pajisje.
“Me vete kisha telefonin, shkopinjtë e vrapimit, kamerën, ujë, krem dielli dhe një kub Rubik. Zakonisht marr me vete edhe një çantë të vogël të ndihmës së parë, por për një arsye apo një tjetër atë ditë nuk e kisha.”
Lecons nuk ishte e panjohur me gjarpërinjtë. Ajo kishte hasur më parë në ta në Greqi dhe kishte parë gjarpërinj duke kaluar shtigjet dhe rrugët në Shqipëri. Përvoja e saj shkonte edhe më tej, pasi kishte jetuar për një sezon të thatë në Territorin Verior të Australisë, ku kishte hasur shumë gjarpërinj në natyrë. Madje, një herë kishte shkelur mbi një gjarpër johelmues të llojit slaty-grey.
“Atë mëngjes herë pas here flisja me zë të lartë, këndoja ose përplasja pa nevojë shkopinjtë dhe i rëndoja hapat, për të trembur çdo gjarpër që mund të afrohej pranë shtegut.”
Pasi kishte kaluar pak më herët një grup të madh turistësh që po ecte në drejtim të kundërt, ajo pranon se ishte bërë disi më pak vigjilente, duke menduar se gjarpërinjtë pranë shtegut mund të ishin larguar.
“Isha shtatë kilometra brenda këtij vrapimi prej 11 kilometrash, po zbrisja dhe po kaloja një kthesë kur një gjarpër më kafshoi.”
Lecons thotë se nuk pati asnjë dyshim për atë që kishte ndodhur.
“E kuptova menjëherë se më kishte kafshuar një gjarpër, pasi ndjeva një dhimbje të fortë në tendinën e Akilit të këmbës së majtë. Sikur gjithçka të ishte në lëvizje të ngadaltë, pashë gjarprin poshtë këmbëve të mia, ndërsa u rrëzova mbi të dhe ndalova.”
Instinkti i parë, pasi shau nga dhimbja, ishte të merrte telefonin.
“E dija se një video ishte mënyra më e mirë për ta regjistruar të gjithë gjarprin për qëllime identifikimi. Nuk e kisha idenë se, kur e pashë videon më vonë, kisha filluar të këndoja.”
Duke u mbështetur në trajnimin e saj për ndihmën e parë, të marrë gjatë viteve që kishte jetuar në Australi, ajo kujtoi dy gjërat më të rëndësishme: identifikimin e gjarprit për ekipet mjekësore dhe qëndrimin pa lëvizur.
“Pasi filmova gjarprin, u ula në shteg. Nuk kisha frikë nga gjarpri që ndodhej diku në shkurre, pasi nuk kishte gjasa të më sulmonte sërish nëse nuk e provokoja.”
Ajo që ndodhi më pas ishte një seri ngjarjesh të shpejta. Në orën 10:20, Lecons telefonoi 112.
“Kjo telefonatë zgjati më pak se një minutë përpara se të ma mbyllnin. Kërkova të flisja me dikë që fliste anglisht, por ndërkohë që në anën tjetër të telefonit ishte dikush që përgjigjej herë pas here, unë nuk e kuptoja çfarë po thuhej dhe telefonata përfundoi.”
Dy minuta më vonë, në orën 10:22, me telefonatën ende të pazgjidhur, ajo telefonoi babain e saj në Australi përmes WhatsApp.
“Duke u ndier e pafuqishme, në orën 10:22 telefonova babain tim në WhatsApp, i cili është mjek në Australi.”
Babai i saj, Robert Lecons, një mjek i përgjithshëm rural në Australinë e Jugut, e udhëzoi të mbante këmbën të palëvizur dhe të ulte rrahjet e zemrës. Ajo i dërgoi vendndodhjen e saktë përmes aplikacionit What3Words. Më pas ai mbylli telefonatën për të kontaktuar vetë shërbimet australiane të emergjencës, ndërsa Amy telefonoi për herë të dytë 112. Kjo telefonatë zgjati 53 sekonda dhe përfundoi në të njëjtën mënyrë.
Në atë moment, Lecons ende nuk e kuptonte plotësisht rrezikun.
“Të them të drejtën, mendoja se e gjithë kjo ishte paksa një reagim i tepruar dhe se, në rastin më të keq, mund të merrja një infeksion bakterial nga plagët e kafshimit, por ndoqa këshillat e babait tim.”
Ajo nuk e dinte ende se çfarë lloj gjarpri e kishte kafshuar.
Pa pajisjet e duhura mjekësore, ajo improvizoi.
“Pa fashot e përshtatshme kompresive, hoqa çorapet dhe bluzën dhe i lidha rreth zonës së kafshimit, aq mirë sa munda, për ta mbajtur gjymtyrën të palëvizur.”
Për një periudhë kohe, ajo mbeti kryesisht vetëm.
“Gjatë gjithë kohës thërrisja për ndihmë nëpër luginë, por askush nuk përgjigjej dhe askush nuk më gjente në shteg.”
Pas rreth 15 minutash, vendosi të kontaktonte dikë në zonë. Telefonoi pronarin e Traveler Hostel në Shkodër, ku kishte qëndruar më herët.
“Ai u përgjigj menjëherë, e kuptoi rëndësinë e situatës dhe filloi të telefononte gjithandej. Vetëm disa javë më vonë mësova se ai kishte qenë personi që kishte bërë të mundur kontaktin e Valbonë Summer Clinic me mua, ndërkohë që shërbimet australiane të emergjencës po kontaktonin Interpolin.”
Sipas Lecons, ambulanca u nis rreth 25 minuta pas kafshimit. Për shkak se ajo ndodhej në një shteg të largët, ekipit iu deshën edhe 30 minuta për të mbërritur tek ajo dhe më pas rreth një orë për ta dërguar në spitalin e Bajram Currit, ku iu dha serumi kundër helmit.
Robert Lecons tregoi se e kuptoi shumë shpejt seriozitetin e situatës.
“Që në fillim bëra një kërkim përmes Google Lens nga videoja që më kishte dërguar. E kuptova se ishte një kafshim vërtet i rrezikshëm. Isha jashtëzakonisht i frikësuar për rrezikun nga helmi i gjarprit, duke e ditur se mund të ishte potencialisht kërcënues për jetën, ndërsa Amy ishte larg ndihmës mjekësore dhe nuk po arrinte të merrte përgjigje nga shërbimet e emergjencës.”
Ai përshkroi edhe pafuqinë e të qenit mijëra kilometra larg vajzës së tij.
“Si baba, doja dëshpërimisht ta qetësoja vajzën time. Në telefon ndihesha shumë pranë saj, por në të njëjtën kohë isha krejtësisht i pafuqishëm, pasi ndodhesha fjalë për fjalë në anën tjetër të botës.”
Ai tha se ishte “shumë i shqetësuar” nga mënyra se si u trajtuan telefonatat e Amy-t në 112.
“Ia kishin mbyllur telefonin Amy-t dy herë. Ishte veçanërisht zhgënjyese, pasi edhe unë jam mjek rural dhe merrem me reagimin e parë dhe mjekësinë e urgjencës në komunitetin tim.”
Robert Lecons u përpoq të balanconte këshillat standarde për kafshimet e gjarpërinjve me situatën konkrete të vajzës.
“Po përpiqesha të balancoja parimet e imobilizimit dhe fashos së presionit, siç bëjmë për kafshimet nga gjarpërinjtë australianë, me mungesën e njohurive specifike për kafshimet nga nepërkat dhe mundësinë reale që ajo të ishte më mirë të lëvizte drejt ndihmës nëse nuk mund të merrte asistencë.”
Ai kontaktoi Shërbimin e Ambulancës së Australisë së Jugut.
“Telefonova Shërbimin e Ambulancës së Australisë së Jugut dhe arrita të lidhesha me Qendrën e Operacioneve të Emergjencave në Adelaide. Operatori ishte i jashtëzakonshëm. Ai nuk ishte përballur kurrë më parë me një situatë të tillë, por mori këshilla dhe filloi t’i dërgonte Interpolit informacionin për Amy-n.”
Pasi ekipet lokale në Shqipëri nisën operacionin, procedurat e Interpolit u ndërprenë.
Lecons i kishte dërguar ekipit të Valbonë Summer Clinic një video të gjarprit, gjë që sipas saj ishte shumë e rëndësishme.
“Jam jashtëzakonisht mirënjohëse për veprimin e Valbonë Summer Clinic. Kur më gjetën, pothuajse një orë pasi gjarpri më kishte kafshuar, dolën nga shkurret dhe menjëherë filluan punën, duke më vendosur një fashë të përshtatshme kompresive në këmbë.”
Ajo tha se mënyra e trajtimit të helmit të nepërkës evropiane me brirë, e njohur edhe si Poskok, nuk është plotësisht e qartë.
“Nuk duket se ekziston një mënyrë e konfirmuar për trajtimin e helmit të nepërkës evropiane me brirë, pasi disa artikuj rekomandojnë të mos përdoret fare kompresioni dhe vetëm fashimi për imobilizim. Pavarësisht kësaj, reagimi i infermieres në fund çoi në shërimin tim.”
Ajo pati edhe një fat të rëndësishëm.
“Rastësisht, ndodhesha vetëm 200 metra larg një ferme në mal, e cila kishte akses rrugor. Pasi më gjetën, tre shpëtuesit më transportuan me barelë dhe më morën në shpinë përmes terrenit, deri në rrugë, ku mund të më merrte ambulanca.”
Për njerëzit që e ndihmuan, ajo ka vetëm fjalë mirënjohjeje.
“Faleminderit shumë personave që reaguan të parët, infermieres për veprimin e shpejtë, ndihmësit të dytë që kontribuoi në shpëtimin tim dhe veçanërisht zotërisë që më mbajti në shpinë në vapë dhe në terren të pabarabartë për të përshpejtuar shpëtimin tim. Pavarësisht se nuk mund të komunikonim në të njëjtën gjuhë, kjo është mishërimi i mikpritjes shqiptare.”
Edhe pse videot e saj, të filmuara gjatë pritjes për shpëtim, e tregojnë relativisht të qetë, Lecons thotë se situata nuk ishte aspak e tillë gjatë gjithë kohës.
“Pasi e dija se ambulanca ishte nisur, mes thirrjeve për ndihmë, kisha shumë kohë për të menduar.”
Ajo kërkoi në Google për gjarpërinjtë në Shqipëri dhe pa fotografi që i ngjanin gjarprit që e kishte kafshuar, së bashku me paralajmërime për speciet më helmuese të rajonit.
“Kur kyçi i këmbës filloi të fryhej dhe dhimbja u përkeqësua, atëherë fillova të panikoja për përfundimin e situatës.”
Videot, shpjegon ajo, nuk ishin bërë për TikTok.
“Qëllimi i këtyre videove nuk ishte TikTok-u. Më duhej diçka ku të përqendrohesha dhe kam një kujtesë shumë të keqe për ngjarjet, ndaj e dija se të flisja për atë që po ndodhte në video do të ishte mënyra e vetme për ta treguar më vonë ngjarjen. Mendova se më vonë do t’ua tregoja familjes dhe miqve. Vetëm pasi i pashë videot të nesërmen, kur e dija se isha e sigurt, kuptova se ishin disi komike dhe vendosa t’i publikoja.”
Ajo mohon gjithashtu përshtypjen se kishte qenë plotësisht e qetë.
“Edhe pse arrija të zhvilloja një bisedë me veten dhe buzëqeshja, që është një zakon i natyrshëm i imi, mund ta shoh qartë panikun në sytë dhe zërin tim.”
Megjithatë, ajo pranon se pati momente kur humbi qetësinë.
“Patjetër që pati momente kur fillova të panikoja gjatë orës së parë. Ambulanca kishte vështirësi të më gjente me vendndodhjen e WhatsApp-it, pavarësisht se isha në një shteg dhe kisha What3Words. Mbaj mend që telefonova babain dhe fillova të qaja, ngrita zërin dhe i thashë se duhej të lëvizja më pranë rrugës sepse po zgjaste shumë. Vërtet nuk doja të vdisja vetëm në një shteg dhe fajësova veten që isha futur në këtë situatë, edhe pse asgjë që mund të kisha bërë ndryshe nuk do ta kishte ndryshuar rezultatin. Me një zë të qetë, babai më kujtonte të qëndroja e qetë dhe t’i besoja ekipit të shpëtimit, ndaj këtë bëra.”
Pasi mbërriti në spital, Lecons thotë se u përball me një sistem shëndetësor nën presion.
“Siç përmenda edhe në videot e mia, kaloi një ditë para se të më jepnin letër higjienike, pasi thanë se nuk kishin në dispozicion. Ditën e dytë, stafi më tha se duhej të gjeja dikë për të më blerë akull, pasi edhe furnizimi me akull kishte përfunduar.”
Ajo përmendi edhe probleme të tjera.
“Dhoma kishte vetëm një prizë elektrike dhe çdo pajisje duhej të përdorej njëra pas tjetrës përmes së njëjtës prizë.”
Meqë nuk mund të ecte dhe kishte dhimbje kur përdorte patericat, ajo duhej të transportohej me karrocë. Por, sipas saj, dyert ishin shumë të ngushta për të kaluar karroca.
“Më duhej të kryeja nevojat në shtrat.”
Ajo thekson se nuk priste të merrte të njëjtin trajtim që do të merrte në Australi apo Zelandën e Re.
“Nuk prisja të merrja të njëjtin trajtim si në Australi apo Zelandën e Re, por spitalet duhet të jenë në gjendje të ofrojnë një shërbim të përshtatshëm. Para se të nxirret një përfundim se sa i mirë ishte trajtimi që mora, duhet të ketë një diskutim se përse spitaleve u mungojnë këto gjëra.”
Lecons thotë se videot e saj u morën nga mediat shqiptare pa dijeninë e saj.
“Në atë kohë nuk isha në dijeni se historia ime po shpërndahej në mediat shqiptare. I zbulova videot e mia në platformat shqiptare të lajmeve përmes familjes ku qëndroja ose duke kërkuar emrin tim në Google dhe duke parë artikujt që ishin shkruar.”
Ajo beson se raportimi mediatik ishte selektiv.
“Ajo që më shqetësoi ishte se mediat morën pjesë nga anët më të mira të historisë sime dhe i përdorën për të krijuar një narrativë shumë pozitive, pa trajtuar disa nga problemet e rëndësishme që ekzistojnë në sistemin shëndetësor.”
Sipas saj, asnjë gazetar nuk e kontaktoi përpara publikimit.
“Ndërsa me të drejtë vlerësuan shpëtuesit e parë, ndjeva se historitë përfundonin duke krijuar përshtypjen se sistemi shëndetësor është i fuqishëm dhe i gatshëm t’u përgjigjet turistëve në nevojë. Ata nuk trajtuan problemin e 112-shit që nuk u përgjigj dhe çfarë do të kishte ndodhur nëse nuk do të kisha pasur sinjal telefoni ose nëse do të kisha qenë më lart në mal.”
Ajo tha se Ministria e Shëndetësisë e Shqipërisë e kishte shpërndarë historinë e saj, duke e përshkruar si të rikuperuar plotësisht.
“Fatmirësisht, tani jam shëruar në mënyrë të jashtëzakonshme, por në atë kohë nuk mund të ecja dhe e ardhmja ishte e paqartë, pasi kur dola nga spitali nuk mora asnjë këshillë shëndetësore.”
Lecons e lidhi përvojën e saj edhe me situatën e brendshme në Shqipëri.
“Në Shqipëri ka aktualisht protesta për qëndrueshmërinë, kundër korrupsionit dhe për përmirësimin e infrastrukturës dhe shërbimeve. Pas bisedave me njerëzit përreth meje, kuptova se mënyra më e mirë për t’i ndihmuar njerëzit e Shqipërisë nuk ishte thjesht të theksoja mikpritjen shqiptare, por të tregoja të vërtetën e përvojës sime me sistemin shëndetësor si turiste.”
Ajo shtoi:
“Një vend nuk mund të mbështesë turistët nëse nuk mund të mbështesë fillimisht njerëzit e vet.”
Sipas saj, as qeveria shqiptare, as shërbimet e emergjencës, spitali apo autoritetet e turizmit nuk e kanë kontaktuar drejtpërdrejt pas ngjarjes.
Pavarësisht kritikave, Lecons mbetet entuziaste për Shqipërinë.
“U mahnita plotësisht nga peizazhet shqiptare. Nga rrugicat e vjetra dhe të pjerrëta me kalldrëm të Gjirokastrës, te mijëra dritaret drejtkëndore të Beratit apo ngjitja në Piramidë për një perëndim spektakolar në Tiranë… Alpet shqiptare janë një minierë ari për dashamirësit e vrapimit në shtigje.”
Ajo theksoi se vlerësimi i mikpritjes shqiptare nuk bie ndesh me kritikat ndaj sistemit shëndetësor.
“Në Shqipëri takova njerëz të jashtëzakonshëm që më treguan një mirësi përtej asaj që ishte e nevojshme, duke tejkaluar çdo pritshmëri që kisha më parë për këtë vend. Për mua ishte e rëndësishme që njerëzit ta dinin këtë përpara se të kritikoja elementët e sistemit shëndetësor. Nuk doja që mesazhi kryesor i historisë sime të ishte që njerëzit të mos udhëtonin në këtë vend.”
Lecons thotë se u befasua nga mungesa e përgatitjes së shumë turistëve që hyjnë në zonat malore.
“Ishte tronditëse të mësoja se sa shumë njerëz po hynin në male në shtegun e Peaks of the Balkans pa pasur asnjë informacion për kafshët që mund të hasnin, pa një pajisje inReach ose PLB dhe pa njohuri të mjaftueshme për ndihmën e parë. Unë kisha planifikuar të isha jashtë për 90 minuta, ndërsa këta turistë qëndronin në shtigje për më shumë se 10 ditë.”
Gabimi i saj më i madh, sipas saj, ishte mungesa e një pajisjeje satelitore komunikimi.
“Pas kësaj përvoje kuptova se duhet të jem më e përgatitur me një pajisje komunikimi satelitor. Në Zelandën e Re mësojmë se kjo mund të jetë çështje jete a vdekjeje dhe isha naive kur mendova se nuk ishte e nevojshme në shtigjet e Evropës.”
Ajo beson gjithashtu se trajnimi bazë për ndihmën e parë duhet të jetë shumë më i përhapur.
“Mendoj se trajnimi bazë për ndihmën e parë duhet të jetë i detyrueshëm për të gjithë, pavarësisht nëse udhëtojnë në grup apo janë vetëm në shtigje. Numri i njerëzve me të cilët fola në javët pas ngjarjes dhe që nuk e dinin se kishte gjarpërinj në këto shtigje dhe çfarë duhej të bënin në një situatë të tillë, ishte shumë befasues.”
Për dështimin kryesor në rastin e saj, ajo është e prerë:
“Gabimi më i madh ishte mënyra se si u trajtua telefonata e emergjencës. Duhet të ketë më shumë fokus te shërbimet e emergjencës në Shqipëri. Duhet të ketë një mënyrë që turistët të marrin ndihmë përmes numrit 112. T’u mbyllësh telefonin njerëzve pa e trajtuar kërkesën e tyre për ndihmë do të sjellë pasoja të shmangshme dhe potencialisht vdekje mes turistëve të huaj në vend.”
Lecons thotë se ka tentuar të qëndrojë larg vëmendjes, ndërsa vazhdon të udhëtojë.
“Ende nuk mund ta kuptoj plotësisht përmasën e njerëzve që e kanë parë historinë time. Kryesisht përpiqem ta mbaj historinë të qetë, duke thënë thjesht se u dëmtova për një periudhë gjatë kohës që isha në Shqipëri.”
Ajo tregon me humor se shpesh njerëzit e njohin historinë përpara se të kuptojnë se bëhet fjalë për të.
“Shumicën e rasteve, të paktën një person thërret se ka parë së fundmi videot e një vajze që u kafshua nga gjarpri dhe më pas arrin në përfundimin se ajo vajzë isha unë. Unë qesh shumë me këtë tani.”
Ajo nuk është larguar plotësisht nga ecjet vetëm.
“Sigurisht që tani jam më e kujdesshme me mjedisin përreth, por nuk do të ndaloj së ndërmarri aventura vetëm. Nuk duhet të lejoj që frika të kontrollojë jetën time, veçanërisht pasi vrapimi në shtigje është një pjesë e madhe e asaj që jam dhe e asaj që më bën të lumtur.”
Për momentin, ajo thotë se po e shijon më shumë ecjen me ritëm më të ngadaltë, në grup ose me një mik.
Kur pyetet për mësimin më të madh të kësaj përvoje, ajo e lidh atë me një nga filozofitë e saj kryesore.
“Mësimi im më i madh është thjesht një kujtesë e një prej filozofive të mia kryesore: të jesh i sjellshëm dhe të mbetesh optimist. Besoj se fuqia e të menduarit pozitiv është forca më e madhe nga të gjitha. Përveç kësaj, tani do të shikoj më me kujdes se ku shkel.”
Përtej videove virale, Lecons e përshkruan veten në mënyrë modeste.
“Nuk jam krijuese përmbajtjeje. Kisha disa video që u bënë virale dhe tani jam në një pozicion të privilegjuar ku, nëse do të doja të përcillja një mesazh, do të kisha një platformë ku njerëzit do të më dëgjonin. Por e vërteta është se jam një australiane që aktualisht jeton në Zelandën e Re, në një nga qytetet më magjike në botë, Wanaka. Jam një vrapuese mediokre e shtigjeve, zakonisht e dëmtuar, që dashuron të jetë në male ose të flejë pranë liqenit në çadrën e saj mbi makinë.”
Ajo aktualisht po vazhdon një udhëtim solo me çantë shpine nëpër Evropë.
“Kam kaluar tashmë datën time fillestare të kthimit, duke shpenzuar çdo para që më ka mbetur për të zbuluar se kush jam dhe për të krijuar kujtime të paharrueshme gjatë rrugës.”
Mesazhi i saj i fundit për lexuesit është i thjeshtë:
“Jini kuriozë. Dëgjoni dhe lexoni, por gjithashtu bëni kërkimet tuaja dhe bëni pyetje nëse nuk mund ta gjeni pamjen e plotë. Vetëedukimi është një aftësi shumë e rëndësishme dhe, fatkeqësisht, mua m’u desh shumë vite për ta kuptuar se si ta bëja këtë.”
