Një video e Gjergj Lucës qarkulloi së fundmi dhe, përtej zhurmës së zakonshme të rrjeteve sociale, ajo la pas një ndjesi të rëndë që nuk lidhet aq me pamjet, sa me mënyrën si ato u paraqitën.
Në mes të vapës, para kamerës, shfaqen disa fëmijë duke punuar. Skena paraqitet si mësim jete, si dëshmi e “edukimit të punës”, si shembull që duhet ndjekur. Por për një sy që e lexon më thellë, pamja nuk është as motivuese dhe as neutrale. Ajo të çon drejt një bote tjetër, shumë më të errët dhe shumë më të njohur për letërsinë dhe popullin shqiptar. Aty ku Migjeni shkroi për fëmijë që nuk e njihnin fëmijërinë.
Në “Novelat e Qytetit të Veriut”, fëmijët nuk janë figura të pafajshme që luajnë dhe rriten lirshëm. Ata janë trupa të vegjël të futur herët në logjikën e punës, të lodhjes dhe të detyrimit. Janë fëmijë që plaken para kohe, jo sepse duan, por sepse jeta i shtyn atje. Migjeni nuk i romantizon. Ai i ekspozon si plagë të hapura të shoqërisë.
Në këtë kuptim, pamjet e videos së Lucës krijojnë një jehonë të çuditshme. Jo si vazhdimësi, por si përsëritje e një realiteti që duhej të kishte mbetur në letërsi.
Në qendër të videos, një fëmijë flet për punën si diçka normale, madje si detyrim që e largon nga “qejfet”. Dhe aty, në vend që të ngrihet një pyetje, duket sikur ngrihet një triumf. Sikur heqja dorë nga mosha të jetë arritje.
Dallimi mes dy leximeve është thelbësor.
Në njërin rast, fëmija që punon shihet si model.
Në tjetrin, fëmija që punon shihet si simptomë.
Në videon e Lucës, puna paraqitet si rruga e vetme e vlerës. Por ky është pikërisht momenti ku nis keqkuptimi i madh shoqëror: kur puna ngrihet mbi gjithçka tjetër, mbi lojën, mbi shkollën, mbi moshën, mbi të drejtën për të mos qenë “i dobishëm”. Dhe ku ka më bukur e më pranueshëm sesa nënshtrimi ndaj babës? Duke respektuar djali babën, baba Gjergjin dhe Gjergji Sulltanin, arrihet ajo që sunon çdo autoritet- nënshtrimi kolektiv.
Kjo logjikë nuk është e re. Ajo ka ekzistuar gjithmonë në shoqëri ku bindja është vlerë më e madhe se pyetja. Ku fëmija mësohet të mos kundërshtojë, por të pranojë. Ku autoriteti nuk diskutohet, por përsëritet dhe shtyp këdo që i del para.
Dhe pikërisht këtu mjerimi i Migjenit mbetet i pakapërcyeshëm. Sepse ai nuk e pa kurrë punën e fëmijës si virtyt, por si mungesë zgjedhjeje. Nuk pa forcë, por detyrim. Nuk pa edukim, por shfrytëzim të heshtur.
Në kontrast, videoja moderne e shndërron këtë realitet në narrativë motivuese. Si një histori që duhet duartrokitur.
Por ajo që duartrokitet në sipërfaqe, shpesh fsheh një pyetje më të thellë poshtë saj: çfarë humbet një fëmijë kur mësohet të rritet para kohe?
Dhe përgjigjja është ajo që Migjeni e kishte dhënë shumë kohë më parë: humbet vetë fëmijërinë.
Prandaj, edhe pse kohët kanë ndryshuar, kamerat janë modernizuar dhe mesazhet janë paketuar ndryshe, ndjesia mbetet e njëjtë.
Diku mes një videoje motivuese dhe një faqeje të Migjenit, qëndron një fëmijë që nuk ka pasur mundësi të zgjedhë ende se kush do të jetë.
