Pas pandemisë së Covid-19, Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) ka intensifikuar kërkimet shkencore për të identifikuar patogjenët me potencialin më të madh për të shkaktuar epidemi dhe pandemi të reja globale. Në raportin e posaçëm “Prioritizimi i patogjenëve: Një kuadër shkencor për gatishmërinë në kërkimin e epidemive dhe pandemive”, OBSH paraqet një strategji të re që zhvendos fokusin nga reagimi ndaj krizave te parandalimi i tyre. Qasja e re bazohet në studimin e të ashtuquajturve “patogjenë prototip”, të cilët mund të ndihmojnë shkencëtarët të zhvillojnë mbrojtje ndaj grupeve të tëra virusesh të ngjashëm para se ato të shkaktojnë katastrofa shëndetësore.
Mes kërcënimeve kryesore renditen viruset e familjes Arenaviridae, ku përfshihen virusi Lassa dhe virusi Lujo. OBSH vlerëson se këta patogjenë paraqesin rrezik të lartë për shkak të mungesës së vaksinave dhe trajtimeve të licencuara. Virusi Lassa, i cili shkakton Ethet Hemorragjike Lassa, është endemik në Afrikën Perëndimore dhe transmetohet nga një lloj i veçantë miu përmes kontaktit me urinën, jashtëqitjet ose pështymën e tij. Ndërkohë, virusi Lujo ka treguar një shkallë vdekshmërie deri në 80% në shpërthimin e vetëm të njohur deri më sot, duke e bërë atë një nga viruset më vdekjeprurëse të identifikuara.
Një tjetër kërcënim serioz mbetet Ebola, e cilësuar nga OBSH si një nga patogjenët më agresivë në historinë moderne të mjekësisë. Virusi shkakton ethe hemorragjike me vdekshmëri që mund të arrijë nga 50% deri në 90%, në varësi të variantit dhe cilësisë së trajtimit. Edhe pse nuk transmetohet përmes ajrit, Ebola përhapet nëpërmjet kontaktit me lëngjet trupore të personave të infektuar, duke rritur rrezikun për personelin shëndetësor dhe familjarët. Shkencëtarët kanë zbuluar gjithashtu se virusi mund të mbetet i fshehur në pjesë të caktuara të trupit edhe pas shërimit, duke u riaktivizuar muaj apo vite më vonë dhe duke shkaktuar shpërthime të reja.
Raporti i OBSH-së paralajmëron edhe për rrezikun e virusit të Etheve Hemorragjike Krime-Kongo (ÇHF), i cili transmetohet kryesisht nga rriqrat e infektuar ose përmes kontaktit me gjakun e bagëtive të sëmura. Sëmundja fillon me ethe shumë të larta dhe mund të përparojë shpejt drejt hemorragjive masive, dështimit të organeve dhe vdekjes, me një shkallë vdekshmërie që luhatet nga 5% deri në 40%. OBSH thekson se ky virus tashmë është i pranishëm edhe në Ballkan. Po ashtu, shqetësim i madh mbetet virusi Nipah, i cili transmetohet nga lakuriqët e natës që ushqehen me fruta dhe mund të shkaktojë dëmtime të rënda të sistemit respirator dhe nervor, me nivele shumë të larta vdekshmërie dhe pa asnjë trajtim antiviral të provuar.
Sa i përket Europës, OBSH vlerëson se kontinenti mbetet i ekspozuar ndaj një sërë patogjenësh me potencial pandemik. Koronavirusët e familjeve Sarbecovirus dhe Merbecovirus vazhdojnë të monitorohen nga afër për shkak të aftësisë së tyre për të pësuar mutacione të reja. Në këtë kategori përfshihen SARS-CoV, SARS-CoV-2 dhe MERS-CoV. Gjithashtu, OBSH paralajmëron për rrezikun e gripit H1N1 dhe veçanërisht të varianteve H5Nx të gripit të shpendëve, të cilët mund të pësojnë mutacione që do t’u lejonin të transmetoheshin lehtësisht nga njeriu te njeriu. Në Europë po shtohet gjithashtu rreziku nga Virusi i Nilit Perëndimor, Denga, Zika dhe encefaliti i transmetuar nga rriqrat, ndërsa mushkonja Tigër, bartëse e disa prej këtyre sëmundjeve, tashmë është përhapur edhe në Shqipëri.
Një kapitull i veçantë i raportit i kushtohet “Patogjenit X”, një term që përdoret për të përshkruar një virus ende të panjohur që mund të shkaktojë pandeminë e ardhshme. OBSH thekson se rreth 75% e sëmundjeve të reja infektive te njerëzit burojnë nga kafshët dhe se në natyrë ekzistojnë mbi 1.67 milionë viruse ende të pazbuluara te gjitarët dhe shpendët. Ndryshimet klimatike, shkrirja e akujve të përhershëm në Arktik dhe Siberi, fermat intensive me kafshë, si dhe mundësia e aksidenteve laboratorike apo bioterrorizmit konsiderohen faktorë që mund të favorizojnë shfaqjen e këtyre kërcënimeve të reja. Për këtë arsye, OBSH bën thirrje për monitorim të vazhdueshëm, investime në kërkim shkencor dhe forcim të sistemeve globale të gatishmërisë për të parandaluar pandeminë e ardhshme.
