Një video e thjeshtë e një kali në dëborë po qarkullon gjerësisht në rrjetet sociale, duke i ndarë përdoruesit në dy grupe, disa janë të bindur se kali lëviz përpara, ndërsa të tjerë e perceptojnë atë duke ecur mbrapsht. E vërteta është se të dyja interpretimet janë të sakta dhe arsyeja lidhet drejtpërdrejt me mënyrën se si funksionon sistemi ynë perceptues.
Ky fenomen njihet si perceptim bistabil. Ai nënkupton se një imazh i vetëm mund të mbështesë dy interpretime të vlefshme, por sistemi vizual i njeriut është në gjendje të përzgjedhë vetëm njërin interpretim në një moment të caktuar. Pra, nuk është fotografia ajo që ndryshon, por perceptimi individual i saj.
Në këtë rast, kali paraqitet si një siluetë me kontrast të lartë, zakonisht në ngjyrë të zezë mbi një sfond të bardhë me dëborë. Si pasojë, mungojnë elemente të rëndësishme vizuale si hijet, tekstura e sipërfaqes dhe perceptimi i thellësisë. Në mungesë të këtyre sinjaleve, truri nuk ka informacion të mjaftueshëm për të përcaktuar qartë nëse kali është i kthyer majtas apo djathtas, apo nëse lëviz përpara apo mbrapsht.
Ajo që shkakton momentin kur imazhi duket sikur ndryshon drejtim është ndërveprimi mes dy proceseve themelore të përpunimit të informacionit. Procesimi “bottom-up” lidhet me analizimin e drejtpërdrejtë të informacionit vizual që merret nga sytë, ndërsa procesimi “top-down” përfshin plotësimin e boshllëqeve përmes pritshmërive, përvojës së mëparshme dhe fokusit të vëmendjes. Nëse vëmendja përqendrohet te koka e kalit, truri ka më shumë gjasa ta interpretojë lëvizjen si përpara. Nëse fokusi zhvendoset te këmbët, e njëjta lëvizje mund të perceptohet si rrëshqitje mbrapa. Pas disa sekondash, neuronet që mbështesin një interpretim të caktuar lodhen dhe perceptimi kalon në alternativën tjetër.
Në kundërshtim me pretendimet e disa publikimeve virale, ky iluzion nuk ka asnjë lidhje me faktin nëse një person është më “logjik” apo më “kreativ”, as me mitin e ndarjes së trurit në hemisferë të majtë dhe të djathtë. Ai nuk zbulon tipare karakteri, por thjesht demonstron një parim themelor: shikimi nuk është një proces pasiv i regjistrimit të realitetit. Truri është vazhdimisht në proces interpretimi dhe rishikimi të informacionit vizual në kohë reale.
Prandaj, kur një imazh duket sikur ndryshon para syve tuaj, kjo nuk është një gabim i perceptimit, por një funksion normal i mënyrës se si truri përpunon informacionin në kushte paqartësie vizuale.
