Në vitin 1961, në kulmin e Luftës së Ftohtë, Presidenti amerikan John F. Kennedy mbajti një nga fjalimet më të debatueshme të kohës së tij. Ai foli për rrezikun e “shoqërive sekrete” dhe paralajmëroi për një “konspiracion monolitik dhe të pamëshirshëm” që vepronte në hije.
Dekada më vonë, këto fjalë vazhdojnë të rikthehen në qendër të vëmendjes, sidomos sa herë që publiku përballet me skandale, dokumente të deklasifikuara apo rrjete pushteti që operojnë larg syrit të qytetarëve.
Nga arkivat e CIA-s te dosjet e paditura për vite me radhë, nga misteret që rrethojnë vetë vrasjen e tij në 1963, e deri te debatet moderne mbi dosjet e figurave të fuqishme si rasti i Jeffrey Epstein, narrativa e sekretit ka mbetur një temë që ushqen dyshime dhe reflektim.
A po fliste Kennedy për Bashkimin Sovjetik dhe makinerinë e tij të fshehtë të influencës? Apo për një kulturë më të gjerë pushteti që funksionon përtej transparencës? Historianët e vendosin fjalimin qartësisht në kontekstin e Luftës së Ftohtë. Por publiku i sotëm, i rrethuar nga teori, dosje të mbyllura dhe institucione që shpesh akuzohen për mungesë transparence, e dëgjon ndryshe.
Në një epokë ku rrjetet sociale përhapin informacione me shpejtësi marramendëse, por ku njëkohësisht shumë dokumente mbeten të klasifikuara për dekada, pyetja mbetet aktuale:
A mund të ekzistojë demokracia e plotë pa transparencë të plotë?
Fjalimi i Kennedy-t nuk ishte një thirrje për sensacionalizëm. Ishte një reflektim mbi balancën mes sigurisë kombëtare dhe lirisë së informimit. Por ironia e historisë qëndron këtu: sa më shumë kalon koha, aq më shumë “sekreti” bëhet pjesë e debatit publik.
Dhe ndoshta pikërisht kjo e bën atë fjalim kaq 'të pavdekshëm'.
