Ngjarja e ndodhur në zonën e ish-Parkut të Autobusëve në Tiranë, ku Bardhyl Fusha, një sipërmarrës në fushën e ndërtimit, grabiti një bankë nën kërcënimin e armës, është shumë më tepër se një lajm kronike. Ajo është pasqyra e thyer e një sektori që po lëkundet në themelet e tij. Për herë të parë, opinioni publik po dëshmon kalimin nga "kriza e heshtur" e borxheve te dhuna e hapur e dëshpërimit financiar.
Për vite me radhë, figura e ndërtuesit në Shqipëri është parë si simbol i suksesit dhe i parave të shpejta. Por arrestimi i 58-vjeçarit Fusha, i cili deklaroi se ishte i mbytur në borxhe, tregon një realitet tjetër. Shumë sipërmarrës janë futur në një rreth vicioz detyrimesh:
Borxhet ndaj nënkontraktorëve: Ndërtuesit e vegjël dhe të mesëm shpesh nuk paguajnë dot furnitorët e betonit, hekurit apo punëtorët.
Gropat e likuiditetit: Shpenzimet për leje, taksa ndikimi në infrastrukturë dhe kostoja e lartë e materialeve kanë bërë që fitimet të avullojnë përpara se pallati të përfundojë.
Detajet e ngjarjes janë tregues të një dëshpërimi ekstrem. Bardhyl Fusha nuk ishte një grabitës profesionist:
I pamaskuar: Ai hyri në bankë pa u fshehur, duke treguar se nuk kishte më asgjë për të humbur.
Shuma e grabitur: Të rrezikosh jetën dhe lirinë për 20 mijë euro (rreth 2 milionë lekë) tregon se sa e vogël, por urgjente, ishte "gropa" që ai po përpiqej të mbyllte. Për një ndërtues, 20 mijë euro janë zakonisht një shifër e papërfillshme, por në krizë, ato bëhen çështje mbijetese.
Analiza e këtij rasti na çon te pyetja: Pse nuk kërkoi hua në rrugë zyrtare? Kur një ndërtues i drejtohet bankës me kallashnikov dhe jo me plan biznesi, kjo tregon se:
Bankat nuk i kreditojnë më: Sektori bankar ka filluar të shtrëngojë rripin për ndërtuesit me histori të pasigurt krediti.
Presioni i "parave të zeza": Flitet shpesh nën zë se shumë ndërtues marrin para me fajde për të mbyllur katet e fundit apo për të blerë truallin. Kur afatet e këtyre borxheve skadojnë, presioni i grupeve kriminale është aq i madh sa grabitja e një banke duket si "zgjidhja" e vetme.
Nëse një sipërmarrës që administron projekte ndërtimi përfundon duke qëlluar me kallashnikov në një zyrë banke, ky është një sinjal se sistemi është i bllokuar. Ndërtimi ka qenë "motori" që ka mbajtur gjallë GDP-në e vendit, por rasti "Fusha" dëshmon se ky motor po digjet nga brenda.
Kur ndërtuesit fillojnë të grabisin bankat, nuk kemi të bëjmë thjesht me një individ të vetëm, por me një sektor që ka humbur gravitetin dhe po kalon në faza ekstreme të mungesës së parave.
Ngjarja te ish-Parku i Autobusëve duhet të shërbejë si një alarm për institucionet financiare dhe shtetin. Sot ishte një ndërtues me një çantë dhe një kallashnikov; nesër mund të jetë një zinxhir falimentimesh që do të godasë mijëra qytetarë që kanë investuar kursimet e jetës në apartamente që mund të mos përfundojnë kurrë.
