Kjo fotografi nga Tirana flet më shumë se çdo raport zyrtar për urbanistikën e kryeqytetit. Pallate shumëkatëshe në ndërtim, vinça që dominojnë horizontin dhe një vijë malesh që po zhduket gradualisht pas betonit. Pamja natyrore e Dajtit, dikur një nga identitetet vizuale të qytetit, po shndërrohet në luks të rrallë.
Ndërtimet intensive dhe shpesh pa kriter po e ngushtojnë qytetin jo vetëm fizikisht, por edhe estetikisht. Aty ku dikur hapej horizonti drejt malit, sot ngrihen fasada të dendura, të vendosura pranë njëra-tjetrës, pa distanca, pa korridore vizuale dhe pa respekt për relievin natyror. Qyteti po rritet në lartësi, por po varfërohet në cilësi.
Fenomeni nuk është i ri, por ritmi është përshpejtuar ndjeshëm. Lejet e ndërtimit janë kthyer në instrument zhvillimi ekonomik afatshkurtër, ndërsa planifikimi urban afatgjatë mbetet i paqartë ose i nënshtruar ndaj interesave të momentit. Pyetja kryesore nuk është më “a duhet të ndërtohet?”, por “ku, sa dhe me çfarë kriteresh?”.
Humbja e pamjes së malit të Dajtit nuk është thjesht çështje estetike. Ajo lidhet drejtpërdrejt me cilësinë e jetës, shëndetin mendor, ajrosjen natyrore të qytetit dhe raportin e banorëve me hapësirën ku jetojnë. Një qytet që mbyllet nga betoni rrezikon të kthehet në një mjedis të rëndë, të pabanueshëm dhe socialisht të fragmentuar.
Në mungesë të korridoreve të gjelbra, planeve të qarta rregulluese dhe kontrollit real mbi densitetin e ndërtimeve, Tirana po humbet gradualisht një nga asetet e saj më të rëndësishme: pamjen dhe frymëmarrjen natyrore. Mali i Dajtit, që për dekada ka qenë sfond i përditshëm i jetës urbane, sot thuajse nuk duket më.
Nëse kjo prirje vijon, rreziku është i qartë: shumë shpejt nuk do të flasim më për qytet me pamje nga mali, por për qytet ku mali shihet vetëm në fotografi të vjetra. Dhe atëherë do të jetë vonë për analiza, sepse betoni, ndryshe nga natyra, nuk të fal.
