Megjithëse Shqipëria ka vite që ka miratuar kuadrin ligjor për Certifikatën e Performancës Energjetike (CPE) të ndërtesave, ky dokument kyç mbetet thuajse i panjohur për publikun dhe inekzistent në tregun imobiliar. Detyrimi ligjor i nisur që në vitin 2016 nuk ka sjellë transparencë për cilësinë energjetike të godinave, duke dëmtuar potencialin për kursimin e energjisë dhe uljen e kostove për qytetarët.
Detyrim formal: Certifikata përdoret vetëm për leje ndërtimi
Certifikata e Performancës Energjetike vlerëson efikasitetin e një ndërtese në një shkallë nga më efikasi (A+) te më pak efikasi (G). Ajo është një tregues cilësor që mat konsumin e energjisë për ngrohje, ftohje, ndriçim, etj.
Megjithatë, siç raportojnë ekspertët, sistemi funksionon vetëm në letër:
Për ndërtesat e reja: Dokumenti lëshohet dhe depozitohet në Agjencinë e Eficiencës së Energjisë (AEE) si kusht për marrjen e lejes së ndërtimit. Eksperti i eficiencës energjetike, Gjergji Simaku, shpjegon se kjo ka prodhuar dhjetëra mijëra certifikata, por ato thjesht “arkivohen” dhe nuk bëhen publike apo të përdorshme nga blerësit.
Për ndërtesat ekzistuese: Situata është më alarmante; për godinat e ndërtuara para vitit 2021 nuk është lëshuar asnjë certifikatë e vetme.
Aktualisht, ligji kërkon që asnjë transaksion shitjeje apo qiraje nuk lejohet të kryhet pa këtë certifikatë, por në praktikë, ky detyrim injorohet masivisht.
Humbjet e qytetarëve dhe ndotja mjedisore
Sektori i ndërtesave (rezidenciale, publike dhe tregtare) është konsumatori më i madh i energjisë në Shqipëri me 37.08%. Shumica e këtyre banesave janë të vjetruara, të paizoluara dhe joefikase.
Kostot e larta: Sipas ekspertëve, një banesë me eficiencë të lartë energjie (me termo-izolim dhe dritare dopio xham) mund të reduktojë 50-70% faturën e energjisë. Mungesa e certifikimit pengon qytetarët të kenë këtë informacion, duke i lënë ata me kosto të larta operative.
Efekti mjedisor: Ekspertët mjedisorë, theksojnë se godinat joefikase sjellin "ndotje më të lartë të ajrit, konsum të tepërt të energjisë dhe ndikim negativ në shëndetin e popullatës".
Tregu Imobiliar: Pa Transparencë
Në Bashkimin Evropian, klasa energjetike (p.sh., "A" ose "B") rrit vlerën e një apartamenti. Megjithatë, në Shqipëri, ky informacion është inekzistent. Reinaldo Pipiria, kryetar i Shoqatës Kombëtare të Ndërmjetësve të Pasurive të Paluajtshme, konfirmon se certifikata energjetike nuk është kurrë një temë diskutimi gjatë shit-blerjeve.
"Bëjmë pafund shitje të apartamenteve të reja, por asnjëherë nuk ka qenë si temë 'Shiko se nuk e ka certifikatën!'. Asnjë diskutim nuk është bërë," thekson ai.
Ekspertët kërkojnë që AEE të ngrejë një databazë kombëtare publike të performancës energjetike, sipas modelit të BE-së, në mënyrë që certifikata të mos jetë thjesht një procedurë burokratike, por një standard i domosdoshëm për cilësi dhe kursim energjie.
